🔥 قدرت، سود و سیاست در هم آمیخته‌اند: عصر ژئو‌اکونومیک از راه رسیده است

تا چند سال پیش، اگر از یک تحلیل‌گر اقتصادی می‌پرسیدید چه عاملی بیشترین تأثیر را بر تجارت جهانی دارد، به احتمال زیاد پاسخش «عرضه و تقاضا» یا «بهره‌وری و قیمت انرژی» بود. اما امروز، این پاسخ‌ها دیگر کامل نیستند. چرا که دنیا وارد مرحله‌ای تازه شده؛ مرحله‌ای که در آن سیاست خارجی، امنیت ملی و اهداف استراتژیک دولت‌ها، مستقیماً بر تصمیمات اقتصادی سایه انداخته‌اند. اینجاست که مفهوم ژئو‌اکونومیک (Geoeconomics) وارد صحنه می‌شود.

📌 ژئو‌اکونومیک یعنی چه؟

ژئو‌اکونومیک، ترکیبی است از "جغرافیای سیاسی" و "اقتصاد". یعنی استفاده از ابزارهای اقتصادی—مثل تجارت، تعرفه‌ها، تحریم‌ها، سرمایه‌گذاری یا حتی فناوری—برای رسیدن به اهداف ژئوپلیتیکی. در این رویکرد، دولت‌ها از اقتصاد به‌عنوان ابزاری برای اعمال قدرت و نفوذ خود استفاده می‌کنند، نه صرفاً برای رشد اقتصادی.

بر خلاف اقتصاد نئولیبرال که بر آزادی بازار و حذف موانع تأکید داشت، ژئو‌اکونومیک تأکید دارد بر کنترل، مداخله، و استفاده از اقتصاد در خدمت امنیت و سیاست خارجی.

🎯 مثال‌های زنده از ژئو‌اکونومیک در جهان امروز

1. چین و ایالات متحده:
   آمریکا با اعمال محدودیت‌های صادراتی برای شرکت‌های چینی مثل هواوی، عملاً از اقتصاد برای محدود کردن رشد تکنولوژیک رقیب استراتژیک خود استفاده می‌کند. در مقابل، چین هم با حمایت شدید از تولید داخلی، توسعه زیرساخت‌ها در پروژه "یک کمربند، یک راه"، و محدود کردن سرمایه‌گذاری خارجی در برخی بخش‌ها، وارد میدان ژئو‌اکونومیک شده است.

2. تحریم‌های روسیه:
   پس از جنگ اوکراین، کشورهای غربی با ابزار تحریم‌های اقتصادی، تلاش کردند بر سیاست‌های کرملین فشار وارد کنند. تحریم نفت، گاز، بانک‌ها و صنایع روسیه، دقیقاً در چارچوب ژئو‌اکونومیک تعریف می‌شود.

3. دیپلماسی منابع طبیعی:
   کشورهایی مانند عربستان سعودی یا ایران نیز از نفت و گاز به‌عنوان اهرم‌های ژئو‌اکونومیک برای چانه‌زنی‌های سیاسی و منطقه‌ای بهره می‌برند.

🤖 فناوری هم از این قاعده مستثنا نیست

در جهان امروز، فناوری دیگر فقط ابزار توسعه نیست؛ بلکه سلاح است. جنگ‌های تراشه بین آمریکا، چین، و کشورهای اروپایی، به وضوح نشان می‌دهد که مالکیت فناوری‌های کلیدی مثل هوش مصنوعی، نیمه‌هادی‌ها و اینترنت ماهواره‌ای، به ابزار برتری ژئو‌استراتژیک تبدیل شده‌اند.

❗ چه کسانی باید مراقب باشند؟

• کسب‌وکارهای بین‌المللی: سرمایه‌گذاری، تولید و صادراتشان ممکن است به دلایل غیراقتصادی، با اختلال مواجه شود.

• اقتصاددانان و سیاست‌گذاران: برای تحلیل درست وضعیت فعلی، باید همزمان داده‌های اقتصادی و سیاسی را کنار هم بگذارند.

• سرمایه‌گذاران جهانی: پایداری سرمایه‌گذاری در عصر ژئو‌اکونومیک، وابسته به ثبات سیاسی و روابط بین‌المللی است.

🧭 نتیجه‌گیری: چرا ژئو‌اکونومیک مهم‌تر از آن چیزی است که فکر می‌کنیم؟

در عصری که خطوط بین "قدرت نرم" و "قدرت سخت" محو شده‌اند، ژئو‌اکونومیک دقیقاً همان چیزی است که آینده بازی قدرت‌های جهانی را شکل خواهد داد. آنچه در ظاهر یک تعرفه ساده تجاری یا تحریم اقتصادی به نظر می‌رسد، در واقع بخشی از یک شطرنج پیچیده ژئوپلیتیکی است.

اگر بخواهیم در این بازی باقی بمانیم—چه به عنوان کشور، چه به عنوان کسب‌و‌کار، چه به عنوان فرد—باید قواعد ژئو‌اکونومیک را به‌درستی بشناسیم.